W jaki sposób zabezpieczyć budynek przed rozprzestrzenianiem się dymu?

Pożar w budynku to nie tylko ogień, ale przede wszystkim dym i toksyczne gazy, które rozprzestrzeniają się znacznie szybciej niż płomienie i stanowią główną przyczynę ofiar śmiertelnych w czasie pożarów. Dlatego skuteczne zabezpieczenia przed rozprzestrzenianiem się dymu są jednym z kluczowych elementów systemu bezpieczeństwa pożarowego każdego obiektu – od hal magazynowych i zakładów produkcyjnych, przez biurowce, po budynki użyteczności publicznej. W tym artykule wyjaśniamy, jakie rozwiązania techniczne stosuje się, by ograniczyć przemieszczanie się dymu między strefami pożarowymi i zapewnić bezpieczną ewakuację.

Zabezpieczenia przed rozprzestrzenianiem się dymu – metody bierne i aktywne

Zabezpieczenia przed rozprzestrzenianiem się dymu dzieli się zwykle na dwie grupy: bierne i aktywne. Metody bierne, takie jak kurtyny dymowe, bramy i drzwi przeciwpożarowe o odpowiedniej klasie dymoszczelności czy stałe przegrody budowlane, działają samoczynnie i nie wymagają zewnętrznego zasilania ani sterowania – ich zadaniem jest fizyczne odgrodzenie strefy zadymionej od pozostałej części budynku. Metody aktywne, czyli systemy oddymiania oraz różnicowania ciśnień, wymagają z kolei czujek, central sterujących i napędów, które reagują na wykrycie dymu i automatycznie uruchamiają proces jego usuwania lub powstrzymywania. Najskuteczniejszą ochronę uzyskuje się, łącząc obie grupy rozwiązań w jeden spójny, dobrze zaprojektowany system.

Kurtyny dymowe jako podstawowe rozwiązanie bierne

Kurtyny dymowe to jedno z najczęściej stosowanych zabezpieczeń tego typu, zgodne z normą PN-EN 12101-1. Dzieli się je na stałe, które przez cały czas pozostają w pozycji pracy, oraz ruchome, zwijane na co dzień i automatycznie opuszczane w momencie wykrycia pożaru. W zależności od materiału wykonania spotyka się kurtyny tekstylne, stalowe oraz szklane – dobór konkretnego rozwiązania zależy od wymaganej klasy odporności, warunków panujących w danym pomieszczeniu oraz względów estetycznych. Ich główne zadanie to powstrzymanie dymu i gazów pożarowych przed dotarciem do dróg ewakuacyjnych oraz skierowanie go w stronę urządzeń odprowadzających, takich jak klapy czy okna oddymiające.

Bramy i drzwi przeciwpożarowe z funkcją dymoszczelności

Tam, gdzie linie produkcyjne, transportowe lub komunikacyjne przecinają granice stref pożarowych, samej kurtyny dymowej często nie wystarczy. Stosuje się wówczas bramy i drzwi przeciwpożarowe wyposażone dodatkowo w funkcję dymoszczelności, czyli uszczelnienia ograniczające przenikanie dymu nawet przy niewielkiej różnicy ciśnień po obu stronach przegrody. Takie rozwiązania montuje się zarówno w otworach o standardowych wymiarach, jak i w przejściach wielkogabarytowych, gdzie konieczne jest połączenie funkcji przeciwpożarowej z dymoszczelną w jednej konstrukcji. Istotne jest, by element ten współpracował z resztą instalacji ppoż. i zamykał się automatycznie w chwili wykrycia zagrożenia, niezależnie od tego, czy w danym momencie znajduje się w trybie pracy otwartym, czy zamkniętym.

Systemy oddymiania grawitacyjnego i mechanicznego

Obok rozwiązań biernych w budynkach stosuje się systemy oddymiania, których zadaniem jest aktywne usuwanie dymu z dróg ewakuacyjnych i pomieszczeń objętych pożarem. W zależności od wielkości i charakteru obiektu wykorzystuje się oddymianie grawitacyjne, oparte na naturalnym unoszeniu się ciepłego dymu przez klapy i okna oddymiające w górnych partiach budynku, oddymianie mechaniczne, w którym dym jest aktywnie wyciągany przez wentylatory, lub rozwiązanie mieszane, łączące obie metody. Systemy te działają zwykle w połączeniu z kurtynami dymowymi, które kierują dym dokładnie w stronę punktów odprowadzających, zwiększając efektywność całej instalacji.

Systemy różnicowania ciśnień na drogach ewakuacyjnych

W klatkach schodowych i innych pionowych drogach ewakuacji stosuje się dodatkowo systemy różnicowania ciśnień, opisane w normie PN-EN 12101-6. Ich zasada działania polega na wytworzeniu w chronionej przestrzeni nadciśnienia względem stref objętych pożarem, dzięki czemu dym nie jest w stanie przedostać się do klatki nawet przy chwilowo otwartych drzwiach. Aby taki system działał poprawnie, wszystkie drzwi pomiędzy pomieszczeniami zagrożonymi a chronionymi korytarzami i klatkami muszą być wyposażone w samozamykacze, a sama instalacja powinna zapewniać odpowiedni przepływ powietrza oraz krótki czas reakcji.

Automatyka, czujki i regularne przeglądy

Skuteczność wszystkich opisanych rozwiązań zależy w dużej mierze od poprawnie zaprojektowanej automatyki. Czujki dymu, przyciski oddymiania oraz centrale sterujące muszą być ze sobą zintegrowane tak, by w razie alarmu uruchomić jednocześnie kurtyny, bramy dymoszczelne oraz system oddymiania, zachowując przy tym właściwą kolejność działania poszczególnych elementów. Zgodnie z obowiązującymi wytycznymi, system powinien rozpocząć pracę w ciągu maksymalnie 60 sekund od wykrycia zagrożenia. Równie ważne jak sam montaż są coroczne przeglądy techniczne, podczas których sprawdza się działanie napędów, czujek oraz zasilania awaryjnego – tylko regularnie serwisowany system zadziała niezawodnie w realnej sytuacji pożaru.

Korzyści ze skutecznych zabezpieczeń

Skuteczna ochrona budynku przed dymem wymaga połączenia rozwiązań biernych, takich jak kurtyny dymowe oraz bramy i drzwi o odpowiedniej klasie dymoszczelności, z aktywnymi systemami oddymiania i różnicowania ciśnień. Dobór konkretnych elementów powinien zawsze wynikać ze scenariusza pożarowego opracowanego dla danego obiektu, dlatego warto powierzyć ten proces doświadczonemu dostawcy systemów przeciwpożarowych, który dobierze i zintegruje wszystkie elementy w jeden spójny system bezpieczeństwa.